دسته‌بندی: مقالات زخم بستر
ماگوت تراپی یا لارو درمانی چیست؟
ماگوت تراپی یا لارو درمانی؛ کاربرد، محدودیت و مراقبت ماگوت تراپی استفاده کنترلشده از لارو پزشکی برای برداشتن بافت غیرزنده
دبریدمان
دبریدمان زخم؛ روش‌ها، موارد نیاز و مراقبت پس از آن دبریدمان زخم برداشتن بافت غیرزنده یا مواد نامناسب از بستر
درمان زخم؛ انواع زخم، پانسمان و علائم خطر
از یک خراش ساده تا زخم پای دیابتی یا سوختگی عمیق، همه این آسیبها یک نقطه مشترک دارند: درمان زخم
درمان زخم بستر
زخم بستر چیست؟ زخم بستر آسیب به پوست و یا بافت زیر جلدی است که معمولا به علت فشار، اصطکاک
درجه بندی زخم بستر
درجه بندی زخم بستر تعریف زخم بستر زخم بستر یا زخم فشاری نوعی آسیب موضعی به پوست و بافت‌های زیرین
درمان زخم بستر در بیماران ضایعه نخاعی
درمان زخم بستر بیماران ضایعه نخاعی زخم بستر در بیماران ضایعه نخاعی از جمله رویدادهای آسیب زا در جهان است
زخم بستر؛ علائم، درجات، پیشگیری و درمان
زخم بستر یا زخم فشاری یکی از شایع‌ترین آسیب‌های پوستی در افرادی است که برای مدت طولانی در تخت یا روی ویلچر قرار دارند. این زخم معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که فشار مداوم بر یک قسمت از بدن، جریان خون‌رسانی به پوست و بافت‌های زیرین را کاهش دهد. در صورت ادامه فشار، بافت آسیب می‌بیند و ممکن است از یک تغییر رنگ ساده پوست به زخمی عمیق و عفونی تبدیل شود.
سالمندان، بیماران بستری، افراد دارای ضایعه نخاعی، بیماران کم‌تحرک و افرادی که توانایی تغییر وضعیت بدن خود را ندارند، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به زخم بستر قرار دارند. تشخیص زودهنگام و شروع مراقبت مناسب می‌تواند از عمیق شدن زخم و بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
در این صفحه می‌توانید به مجموعه مقالات تخصصی تریتا درباره علائم، درجات، پیشگیری و درمان زخم بستر دسترسی داشته باشید.
خلاصه سریع
- زخم بستر یا زخم فشاری معمولاً در اثر فشار طولانی‌مدت، اصطکاک یا نیروی برشی ایجاد می‌شود.
- سالمندان، بیماران بستری، افراد کم‌تحرک و افراد دارای ضایعه نخاعی در معرض خطر بیشتری هستند.
- قرمزی یا تغییر رنگ پایدار، تغییر دما یا بافت پوست، تاول، ترشح و بوی نامطبوع از علائم مهم قابل بررسی هستند.
- کاهش فشار، ارزیابی زخم، پاک‌سازی، دبریدمان در صورت نیاز، انتخاب پانسمان مناسب و اصلاح تغذیه از ارکان مدیریت زخم بستر هستند.
فهرست مطالب
- زخم بستر چیست؟
- زخم بستر بیشتر در چه قسمت‌هایی ایجاد می‌شود؟
- چه افرادی بیشتر در معرض زخم بستر هستند؟
- علائم اولیه زخم بستر چیست؟
- مراحل و درجات زخم بستر
- درمان زخم بستر چگونه انجام می‌شود؟
- چگونه از زخم بستر پیشگیری کنیم؟
- عوارض زخم بستر چیست؟
- چه زمانی باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد؟
- مقالات تخصصی زخم بستر در تریتا
- مشاوره و درمان تخصصی زخم بستر
- سؤالات متداول درباره زخم بستر
زخم بستر چیست؟
زخم بستر نوعی آسیب موضعی به پوست و بافت‌های زیرین است که معمولاً در اثر فشار طولانی‌مدت، اصطکاک یا نیروی برشی ایجاد می‌شود. اصطلاح پزشکی این عارضه «زخم فشاری» است؛ زیرا مهم‌ترین عامل ایجاد آن، وارد شدن فشار مداوم به یک ناحیه از بدن است.
زمانی که فرد برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت باقی می‌ماند، فشار وزن بدن می‌تواند رگ‌های خونی کوچک را در ناحیه تحت فشار مسدود کند. کاهش خون‌رسانی باعث می‌شود اکسیژن و مواد مغذی کافی به بافت نرسد. در نتیجه، سلول‌های پوستی آسیب می‌بینند و به‌تدریج از بین می‌روند.
زخم بستر ممکن است در ابتدا فقط با قرمزی یا تغییر رنگ پوست ظاهر شود؛ اما اگر فشار از روی ناحیه برداشته نشود، آسیب می‌تواند به لایه‌های عمیق‌تر پوست، چربی زیرجلدی، عضلات، تاندون‌ها و حتی استخوان گسترش پیدا کند.
زخم بستر بیشتر در چه قسمت‌هایی ایجاد می‌شود؟
زخم فشاری معمولاً در نواحی برجسته استخوانی بدن ایجاد می‌شود؛ زیرا در این قسمت‌ها بافت نرم کمتری بین پوست و استخوان وجود دارد.
در بیمارانی که بیشتر در تخت دراز می‌کشند، نواحی زیر بیشتر در معرض آسیب هستند:
در افرادی که مدت طولانی روی ویلچر می‌نشینند، زخم بستر ممکن است در ناحیه باسن، استخوان نشیمنگاه، دنبالچه، پشت ران‌ها، ستون فقرات، آرنج یا پشت بازو ایجاد شود.
تجهیزات پزشکی نیز ممکن است به پوست فشار وارد کنند. ماسک اکسیژن، لوله‌ها، آتل، بریس، سوند و برخی وسایل تثبیت‌کننده باید به‌صورت منظم بررسی شوند تا به پوست فشار وارد نکنند.
چه افرادی بیشتر در معرض زخم بستر هستند؟
هر عاملی که توانایی حرکت، احساس درد یا سلامت پوست را کاهش دهد، می‌تواند احتمال ایجاد زخم بستر را افزایش دهد. مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:
افرادی که به دلیل بیماری، جراحی، شکستگی، بیهوشی، ضعف شدید یا فلج قادر به جابه‌جایی نیستند، بیشترین خطر ابتلا به زخم بستر را دارند.
پوست سالمندان معمولاً نازک‌تر، خشک‌تر و آسیب‌پذیرتر است. کاهش تحرک، بیماری‌های زمینه‌ای و تغذیه نامناسب نیز می‌توانند خطر زخم فشاری را در سالمندان افزایش دهند.
افراد دارای آسیب نخاعی یا نوروپاتی ممکن است فشار، درد و ناراحتی ناحیه آسیب‌دیده را احساس نکنند. در چنین شرایطی، زخم ممکن است بدون اینکه بیمار متوجه شود پیشرفت کند.
تماس مداوم پوست با رطوبت می‌تواند سد محافظتی پوست را تضعیف کند. پوست مرطوب در برابر اصطکاک، التهاب و آسیب فشاری حساس‌تر است.
دریافت ناکافی پروتئین، انرژی، ویتامین‌ها و مایعات می‌تواند مقاومت پوست را کاهش داده و روند ترمیم زخم را کند کند.
دیابت، بیماری‌های قلبی و عروقی، اختلالات گردش خون، کم‌خونی، نارسایی کلیوی و برخی بیماری‌های عصبی می‌توانند احتمال بروز یا دیرتر ترمیم شدن زخم بستر را افزایش دهند.
علائم اولیه زخم بستر چیست؟
تشخیص زودهنگام زخم بستر اهمیت زیادی دارد. در مراحل اولیه ممکن است پوست هنوز باز نشده باشد، اما تغییراتی در رنگ، دما یا بافت آن مشاهده شود.
علائم هشداردهنده زخم بستر عبارت‌اند از:
در پوست‌های تیره، قرمزی ممکن است به‌وضوح قابل مشاهده نباشد. در این افراد باید به تغییر رنگ، گرما، سفتی، تورم و حساسیت پوست توجه بیشتری شود.
| علامت هشدار | اهمیت بررسی |
|---|---|
| قرمزی یا تغییر رنگ پوست که با برداشتن فشار برطرف نمی‌شود | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| تیره، بنفش یا کبود شدن پوست | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| گرم‌تر یا سردتر بودن ناحیه نسبت به پوست اطراف | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| سفت، متورم یا اسفنجی شدن پوست | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| درد، سوزش، خارش یا حساسیت | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| ایجاد تاول یا ساییدگی سطحی | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| باز شدن پوست | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| خروج ترشح از زخم | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| ایجاد بوی نامطبوع | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
| مشاهده بافت زرد، قهوه‌ای یا سیاه در بستر زخم | در صورت پایداری یا تشدید، نیازمند ارزیابی دقیق‌تر پوست و فشار واردشده به ناحیه است. |
مراحل و درجات زخم بستر
زخم بستر بر اساس عمق و میزان آسیب بافتی دسته‌بندی می‌شود. تشخیص مرحله زخم باید توسط پزشک یا درمانگر زخم انجام شود؛ زیرا انتخاب روش درمان و نوع پانسمان به مرحله زخم بستگی دارد.
| مرحله | ویژگی اصلی |
|---|---|
| زخم بستر درجه یک | در درجه یک، پوست هنوز باز نشده است؛ اما قرمزی یا تغییر رنگ پایداری در ناحیه دیده می‌شود. ممکن است پوست دردناک، گرم، سرد، نرم یا سفت شده باشد. در این مرحله باید فشار به‌سرعت از روی ناحیه برداشته شود. ادامه فشار می‌تواند آسیب را به مراحل عمیق‌تر منتقل کند. |
| زخم بستر درجه دو | در این مرحله بخشی از ضخامت پوست از بین رفته است. زخم ممکن است به شکل یک خراش، زخم کم‌عمق یا تاول سالم یا پاره‌شده دیده شود. زخم درجه دو معمولاً سطحی است؛ اما همچنان به محافظت، کاهش فشار و انتخاب پانسمان مناسب نیاز دارد. |
| زخم بستر درجه سه | در زخم درجه سه، تمام ضخامت پوست آسیب دیده و بافت چربی زیر پوست ممکن است دیده شود. زخم می‌تواند عمیق یا حفره‌ای باشد و در برخی موارد زیر لبه‌های پوست گسترش پیدا کند. در این مرحله احتمال وجود بافت مرده، ترشح زیاد و عفونت افزایش پیدا می‌کند و درمان باید تحت نظر متخصص انجام شود. |
| زخم بستر درجه چهار | در درجه چهار، آسیب به بافت‌های عمیق‌تر مانند عضله، تاندون یا استخوان رسیده است. این زخم‌ها معمولاً عمیق هستند و خطر عفونت بافت نرم، مفصل یا استخوان در آن‌ها بیشتر است. زخم بستر درجه چهار یک وضعیت جدی محسوب می‌شود و ممکن است به درمان طولانی‌مدت، دبریدمان، پانسمان‌های تخصصی یا جراحی نیاز داشته باشد. |
| زخم بستر غیرقابل درجه‌بندی | گاهی سطح زخم با بافت مرده زرد، قهوه‌ای یا سیاه پوشیده شده و عمق واقعی آن قابل مشاهده نیست. تا زمانی که بافت پوشاننده به روش مناسب برداشته نشود، تعیین مرحله دقیق زخم امکان‌پذیر نخواهد بود. |
| آسیب فشاری بافت عمیق | در این نوع آسیب، پوست ممکن است سالم یا باز باشد؛ اما تغییر رنگ قرمز تیره، ارغوانی یا بنفش مشاهده می‌شود. این حالت می‌تواند نشانه آسیب در لایه‌های عمیق‌تر بافت باشد و باید سریعاً بررسی شود. |
درمان زخم بستر چگونه انجام می‌شود؟
روش درمان زخم بستر برای همه بیماران یکسان نیست. عمق زخم، میزان ترشح، وجود بافت مرده، علائم عفونت، سلامت پوست اطراف، وضعیت تغذیه و بیماری‌های زمینه‌ای همگی در انتخاب درمان مؤثر هستند.
مهم‌ترین اقدامات درمانی شامل موارد زیر است:
چگونه از زخم بستر پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از زخم بستر معمولاً آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر از درمان زخم‌های عمیق است. خانواده‌ها و مراقبان بیماران کم‌تحرک باید پوست بیمار را به‌صورت منظم بررسی کنند و برای کاهش فشار برنامه مشخصی داشته باشند.
عوارض زخم بستر چیست؟
زخم‌های فشاری عمیق یا درمان‌نشده ممکن است با عوارض جدی همراه شوند. عفونت پوست و بافت نرم، تشکیل آبسه، عفونت استخوان، آسیب مفصل، گسترش زخم و عفونت سیستمیک از جمله عوارض احتمالی هستند.
زخم بستر همچنین می‌تواند باعث درد، اختلال خواب، کاهش توان حرکتی، افزایش مدت بستری و کاهش کیفیت زندگی بیمار شود. رسیدگی به زخم در مراحل اولیه، احتمال بروز این عوارض را کاهش می‌دهد.
چه زمانی باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر باید بیمار توسط پزشک یا درمانگر زخم ارزیابی شود:
در سالمندان و بیماران ضعیف ممکن است عفونت بدون تب واضح ایجاد شود. هرگونه تغییر ناگهانی در وضعیت عمومی این بیماران باید جدی گرفته شود.
ایجاد بافت سیاه، قهوه‌ای یا زرد
خروج ترشح چرکی یا بدبو
قرمزی، گرمی یا تورم منتشر در اطراف زخم
تب، لرز، ضعف یا بی‌حالی
افزایش ناگهانی درد
مشاهده عضله، تاندون یا استخوان
گسترش سریع عمق یا اندازه زخم
تغییر سطح هوشیاری، گیجی یا افت وضعیت عمومی بیمار
مقالات تخصصی زخم بستر در تریتا
برای دریافت اطلاعات دقیق‌تر می‌توانید مقالات تخصصی این بخش را مطالعه کنید:
مطالعه این مقالات به شما کمک می‌کند علائم زخم را بهتر بشناسید؛ اما تشخیص مرحله زخم و انتخاب پانسمان باید توسط پزشک یا درمانگر آموزش‌دیده انجام شود.
درجه‌بندی و مراحل زخم بستر
درمان زخم بستر حفره‌ای
درمان زخم بستر در بیماران ضایعه نخاعی
دبریدمان زخم و برداشتن بافت مرده زخم
علائم عفونت و مراقبت از زخم‌های مزمن
مشاوره و درمان تخصصی زخم بستر
زخم بستر، به‌خصوص در مراحل عمیق، معمولاً به یک برنامه درمانی منظم نیاز دارد. کاهش فشار، شست‌وشوی صحیح، انتخاب پانسمان مناسب، کنترل عفونت، بررسی تغذیه و پیگیری روند ترمیم باید به‌صورت هم‌زمان انجام شوند.
تریتا امکان دریافت مشاوره رایگان زخم و درخواست اعزام درمانگر به منزل را برای بیمارانی فراهم کرده است که امکان مراجعه حضوری ندارند. برای بررسی وضعیت زخم، انتخاب پانسمان و تنظیم برنامه مراقبتی می‌توانید از خدمات تخصصی تریتا استفاده کنید.
سؤالات متداول درباره زخم بستر
بسیاری از زخم‌های بستر، به‌ویژه در مراحل اولیه، با کاهش فشار و درمان مناسب قابل ترمیم هستند. زخم‌های عمیق‌تر معمولاً به زمان و مراقبت بیشتری نیاز دارند و نتیجه درمان به وضعیت عمومی بیمار، تغذیه، گردش خون، بیماری‌های زمینه‌ای و وجود عفونت بستگی دارد.
یک پماد مشخص برای تمام زخم‌های بستر وجود ندارد. زخم خشک، عفونی، پرترشح، حفره‌ای یا نکروزه هرکدام به درمان متفاوتی نیاز دارند. استفاده از پماد بدون ارزیابی زخم ممکن است باعث تجمع رطوبت، تشدید عفونت یا تأخیر در ترمیم شود.
زخم‌های سطحی ممکن است با برنامه درمانی مشخص در منزل مراقبت شوند؛ اما ابتدا باید توسط پزشک یا درمانگر زخم ارزیابی شوند. زخم‌های عمیق، عفونی، بدبو، نکروزه یا دارای بافت نمایان‌شده به مراقبت تخصصی نیاز دارند.
خیر. ماساژ یا مالش پوست قرمز و تحت فشار می‌تواند آسیب بافتی را بیشتر کند. در صورت مشاهده قرمزی پایدار باید فشار از روی ناحیه برداشته و پوست توسط فرد متخصص بررسی شود.
مدت ترمیم به مرحله زخم، اندازه و عمق آن، وضعیت تغذیه، وجود عفونت، میزان خون‌رسانی و کاهش مؤثر فشار بستگی دارد. زخم‌های سطحی ممکن است زودتر بهبود پیدا کنند؛ اما زخم‌های درجه سه و چهار ممکن است به چندین هفته یا ماه درمان نیاز داشته باشند.
خود زخم بستر مسری نیست. با این حال، زخم عفونی ممکن است حاوی میکروارگانیسم‌هایی باشد که از طریق تماس با ترشحات منتقل شوند. رعایت بهداشت دست، استفاده از دستکش و دفع صحیح پانسمان آلوده ضروری است.
نوع محلول باید بر اساس وضعیت زخم و نظر درمانگر انتخاب شود. سرم شست‌وشو یا محلول‌های تخصصی پاک‌سازی زخم در شرایط مختلف کاربرد دارند. استفاده خودسرانه از الکل، آب‌اکسیژنه یا مواد محرک می‌تواند به بافت سالم آسیب بزند.